Dijken – verplaatst
Dijken – Verplaatst is een generatieve animatie die het volledige Nederlandse dijkenbestand – honderden kilometers aan waterkeringen – stukje voor stukje verplaatst naar de NulNAP-lijn: de kustlijn die Nederland zou hebben gehad als er nooit één dijk was gebouwd. De lijn waar ik momenteel op loop.
Het NulNAP-project
Mijn promotieonderzoek “Making Dutch Space – a morphology of the idea of makeability” onderzoekt het concept van maakbaarheid: het diepgewortelde Nederlandse idee dat alle ruimte, alle natuur en al het water beheersbaar en herschikbaar zijn. Dit idee is zichtbaar in het landschap zelf – in elke polder, elke rechtgetrokken rivier, elke dijk.
Het NulNAP-project is het tweede onderzoeksgebied binnen mijn promotieonderzoek. De kern ervan is een lange wandeling langs de denkbeeldige kustlijn van Nederland: de lijn die de Nederlandse kust zou vormen als er geen dijken, duinen of andere waterkeringen zouden zijn – de contourlijn waar het land op zeeniveau ligt (NAP = 0).
Die lijn loopt dwars door het binnenland, langs steden als Bergen op Zoom, ‘s-Hertogenbosch en Gorinchem, en laat zo zien hoeveel van Nederland uitsluitend bestaat dankzij een onophoudelijke daad van kunstmatige techniek: het buitenhouden van het water.
Dikes – Relocated maakt de [on]logica van maakbaarheid zichtbaar door deze consequent uit te breiden. Dijken werden vroeger – als ze overbodig geworden waren – gebruikt om andere dijken te versterken. Dat idee heb ik uitgebreid – ik hergebruik dijken door ze te verplaatsen naar de plek waar ze ooit hardnodig zullen zijn. We geven op, maar geven het ook niet op.
Onderzoek naar de maakbaarheid
Een groot deel van onze wandelingen gaat over dijken — toeval?» — «Geen toeval. Dijken vormen de ruggengraat van dit land.»
— Gesprek met een wandelaar / NedeR, Fort De Bilt-Maartensdijk (Evaluatie dec. 2025)
De animatie combineert twee datasets die normaal gesproken nooit samen voorkomen: de registratie van alle Nederlandse dijken (hoogte, lengte, locatie) afgeleid van de RCE Dijkenkaart, en de NulNAP-contourlijn — een geografische grens die ik heb berekend en die officieel niet bestaat. Maar die zeker als wandelroute bewandeld kan worden.
De logica van de animatie bootst dijkconstructie na: teams verzamelen en herbouwen systematisch, dijk voor dijk, de bestaande infrastructuur langs de NulNAP-lijn. Het tempo is zo gekozen dat de kijker het werk kan volgen, de schaal kan beseffen en de absurditeit van de totale verplaatsing kan laten bezinken.
De visualisatie sluit aan bij de bredere onderzoeksmethode van artistieke cartografie – het in kaart brengen van niet wat geografisch feitelijk is, maar wat conceptueel, historisch of sociaal waar is. De NulNAP-kaart is geen bestaande kaart; het is een argument in visuele vorm.
De animatie is ontworpen voor weergave op een pc-scherm of een groter scherm. Hij kan autonoom draaien (in een lus). Het is onderdeel van een reeks artistieke realisaties die tijdens de verdediging van het proefschrift zullen worden gepresenteerd.
