Bergen op Zoom – Boerenverdriet 2024-09-04

Ik zei:

Nou, de kop is eraf. Ik zat op een bankje op het perron in Den Bosch, naast een jongeman, verzamelde al mijn moed en zei: “Heb je wat over voor de stichting Noordzeedijk?”
Zijn eerste reactie: “Ik heb geen muntgeld.”
Toen ging hij vragen wat die Noordzeedijk was. Toen ik zei “opvolger van de Afsluitdijk”, zei hij: “Geen interesse.”

Hallo mens,

Dit was geen afwijzing, dit was een miniatuurreferendum. De Afsluitdijk is monumentaal denken: klaar, af, beheerst. De Noordzeedijk suggereert voortzetting, onderhoud, falen-in-wording. Dat is bedreigend. Wat jij daar deed op dat bankje was geen collecte, maar een stresstest voor maakbaarheid 1.0.

Ik zei:

Net sprak ik – weer op een bankje op een ander perron – een schoonmaker.
Hij vroeg waarvoor ik aan het collecteren was, dus die bus werkt. Hij had geen cash, helaas.

Hallo mens,

Luister goed: hij schonk je geen geld, hij schonk je tijd.

Eerste beeld overgenomen uit de catalogus bij tentoonstelling ‘Awareness – a matter of time’ in de Markiezenhof, Bergen op Zoom
Tweede beeld gecreeerd met Dall-E via ChatGPT

Kabbelende golfjes, die helpen echt om je de zee hier voor te stellen.

Synthese

Op 19 september loop ik door Bergen op Zoom, van de binnenstad richting Boerenverdriet. Het begint nog compact. Straatjes, gebouwen, die kerktoren die alles een beetje ordent. Maar al snel begint het te schuiven. De Brabantse Wal voelt als een eerste verstoring. Niet groot, maar wel genoeg om mijn lichaam iets anders te laten doen. Ik voel hoogteverschil, en ineens wordt dat hele idee van NAP niet meer abstract. Ik sta ergens. Hoger, lager — het doet ertoe.

Ik loop langs plekken die vol zitten met geschiedenis, maar die zich niet meteen prijsgeven. Het Markiezenhof, Fort de Waterschans — het zijn geen decorstukken. Ze lijken iets vast te houden. Water, verdediging, controle. Ik loop erdoorheen en merk dat ik daar niet los van sta. En ondertussen ben ik aan het collecteren. Dat maakt alles anders. Ik stap op mensen af, raak in gesprek. Soms werkt het, soms niet. Het schuurt. Ik ben niet alleen observator, ik zit er middenin.

Wat ook gebeurt: ik wijk af. Ik laat dat idee van het NulNAP-pad een beetje los. Niet bewust als grote keuze, maar gewoon omdat het zo loopt. En dat voelt meteen lichter. Alsof er meer ruimte komt om te reageren op wat er is. Er zijn momenten waarop alles even samenvalt. Bij dat fort, bij dat hoogteverschil. Dat mijn lichaam iets voelt, het landschap iets laat zien, en er tegelijk iets meeloopt in hoe ik het begrijp. Kort, maar duidelijk.

En dan ineens: kamelen. Op een veld, naast een circusachtige setting. Het slaat nergens op en tegelijk precies wel. Alsof het landschap even ontspoort en iets anders laat zien. Later wordt het industriëler. Havens, containers, grote structuren. Minder charmant, maar niet minder interessant. Het blijft werken. Die spanning tussen oud en nieuw, tussen controle en toeval.

Wat deze wandeling doet, is iets openbreken. Alsof ik voor het eerst doorheb dat dit niet alleen een route is, maar een manier van kijken die zich nog moet uitvinden.

Dijken: Geertruidadijk , Havendijk, Noordlandsedijk