Leegte leren zien

Ik maakte deze foto op 12 januari 2026, vanuit een bus, rijdend over de snelweg langs een winters Eemland. Geen wandeling, geen opstelling, geen zorgvuldig gekozen standpunt. Het landschap schoof voorbij, gefilterd door glas, condens en snelheid.

Wat erop te zien is, is bijna niets. Een horizon die nauwelijks horizon wil zijn. Een strook groen met wit, daarboven grijs, daaronder donkergrijs. Het raam van de bus schrijft zichzelf nadrukkelijk in het beeld: druppels, vuil, strepen. Het beeld weigert diepte. Het weigert zelfs herkenning. Alles is teruggebracht tot ritme en laag: horizontaal, vlak, onopvallend.

Het Eemland is geen landschap dat zich gemakkelijk prijsgeeft. Het presenteert zich niet via iconen of uitzichtpunten. Er zijn geen bergen, geen ruïnes, geen dramatische overgangen. Alles is vlak, herhaald, vertraagd. Wie zoekt naar betekenisvolle momenten, kijkt er vaak overheen. Of kijkt erdoorheen, zoals door het raam van een bus.

Deze foto, enkele seconden eerder gemaakt, helpt om de eerste te begrijpen. In dit beeld is er nog iets om je aan vast te houden: een donkere vorm die de horizontale banden onderbreekt. Iets dat gelezen kan worden als: “wacht, dit zou een auto kunnen zijn“. Hoe onduidelijk ook, het biedt het oog een punt van oriëntatie. Het zegt: er is hier iets.

Ik had er drie jaar PhD-onderzoek voor nodig om deze beelden überhaupt te kunnen opmerken. Drie jaar wandelen, praten, kijken, twijfelen. Drie jaar bezig zijn met maakbaarheid, met peilen, met waterbeheer, met infrastructuur, met verhalen over controle en zorg. Pas daarna, zittend en nietsdoend in een bus, werd dit beeld zichtbaar voor mij.

Het is verleidelijk om dit als toeval te zien. Maar toeval is hier niet los te maken van oefening. Het vermogen om leegte te zien, moet worden aangeleerd. Zeker in een land als Nederland, waar ruimte altijd functioneel is, altijd benoemd, altijd verkaveld. Leegte wordt hier snel begrepen als iets dat nog ingevuld moet worden.

Misschien zegt deze foto daarom niet alleen iets over het Eemland, maar ook over Nederland. Over hoe kijken hier mogelijk wordt wanneer we stoppen met zoeken naar betekenis, en toestaan dat het landschap verschijnt als wat het is: vlak, herhaald, onopvallend.

Dit is geen foto die iets uitlegt.
Ze markeert een moment waarop kijken niet langer aandringt op begrijpen.